Impera

XƏBƏR LENTİ
16:11Qarabağ Azərbaycandır! Siz anlamalısınız ki... - Saakaşvili15:59Hücumlar dayanmasa...- M.Çavuşoğlu15:47Deputatın oğlu cəzasız qalarsa, çox pis nümunə ola bilər - Hüquqşünas S.Vəkilov15:43Deputatın oğlu cəzasız qalarsa, çox pis nümunə ola bilər - Hüquqşünas S.Vəkilov15:43Deputatın oğlu cəzasız qalarsa, çox pis nümunə ola bilər - Hüquqşünas S.Vəkilov15:42Deputatın oğlu cəzasız qalarsa, çox pis nümunə ola bilər - Hüquqşünas S.Vəkilov15:25Rusiya və Türkiyə qarşı-qarşıya gəldi-Suriya üzərində insident23:18Gücləri birləşdirmədən... - Putin Makronu dəstəklədi23:0723 yaşlı gənc çayda boğuldu - 11 gün idi ki, ailə qurmuşdu...12:05Bakıda ağır qəza: 8 yaşlı uşaq öldü11:44Əgər Tramp yenidən seçilsə... - Vedrin14:05Hər iki ölkə münasibətlərə mənfi təsir edəcək addımlar atacaq - Çavuşoğlu13:57Sabiq prezident Atambayevin arvadına da cinayət işi açıldı-etmə, edərlər...13:49Zakir Həsənov Moskvaya - tamaşaya gedəcək15:23Baş verənlər islam dünyasını radikallaşdıracaq - Müsəlmanlara qarşı növbəti soyqırım...15:15"TÜRK QOŞUNLARI AZƏRBAYCANA GƏLMƏLİDİR" - SƏRDAR CƏLALOĞLU14:40“Azərbaycan xalqını süni sürətdə ermənilər qarşısında təslim edirlər” - SƏRDAR CƏLALOĞLU14:40“Azərbaycan xalqını süni sürətdə ermənilər qarşısında təslim edirlər” - SƏRDAR CƏLALOĞLU00:33Dili ağzına ağırlıq edən Vidadi, Qabil və s. kimilərə... - Müəllim nəvəsindən CAVAB - VİDEO18:47Paşinyanın çıxışı ilə bağlı etiraz bəyanatı yayıldı - Foto17:46Nə edək, Cənablar?...15:48Atambayevin evinə hücum zamanı əsir götürülən xüsusi təyinatlıların ilk görüntüsü - VİDEO15:38Rusiyada hərbi hissələr partladılır: bu dəfə 2 ölü, 15 yaralı15:31800 milyonluq helikopter...11:28Nabranda batan uşağın meyiti Rusiyada tapıldı10:27Prezident Təhlükəsizlik Şurasını toplayır10:17Xüsusi təyinatlı vuruldu10:11Lerik rayonunda zəlzələ olub.10:03Sumqayıt yolunda iki avtobus toqquşdu: yaralananlar var - FOTO23:48İŞİD əmri Türkiyədə yaxalandı - Foto01:18"Ermənilərin hamısına düşmən kimi baxmayaq..." - Deputat15:24Ərindən boşanan iki uşaq anası özünü səkkizinci mərtəbədən atdı10:50Salyanda yol qəzası - 4 nəfər yaralandı09:43Ərəb koalisiyasının ABŞ-a 299 milyon borcu var - Rebariç16:47Aprelin 26-na MANATIN MƏZƏNNƏSİ12:33Putin Ukraynadakı seçkilərdən danışdı09:59Salyanda ağır yol qəzasında sürücü həyatını itirdi09:52ABŞ mayın ikisindən verdiyi imtiyazları tamamilə ləğv edəcək09:45Ukraynanın yeni prezidentindən yeni müharibə anonsu09:39Bakıda bu yollar bağlandı - Siyahı09:32Bu, Poroşenko üçün ağır və biabırçıdı məğlubiyyətdir - Kosaçev11:55Rus S-300-ləri öldü: İsrail bu raketlərə Rusiyanı aldada biləcək vasitə kimi yanaşır - Retçer11:14Rayonlara qar yağır, leysan olacaq - YENİLƏNİB + FOTO11:04Makron PYD/YPG-çi terrorçularla görüşdü10:55Qatar relsdən çıxdı: yaralılar var10:48Son dəqiqə: Sərnişin avtobusu aşdı: 11 ölü, 29 yaralı20:08Makrondan qalmaqallı qərar — 24 apreli erməni soyqırımı günü elan etdi19:59Rəsmi Bakıdan Yaqlanda CAVAB19:57Dünya şöhrətli professor ürəyin bir nömrəli DÜŞMƏNİNİ AÇIQLADI: Ailə...19:54Poroşenko: Zelenski virtual namizəddir19:52Azərbaycanlı Cənubi Koreyada dövlət məmuru oldu09:52Bakıda ev yandı - Yaralananlar var09:45Sudan da prezidentini devirdi...10:53Netanyahu seçkidə cüzi səslə irəlidədir – Rəsmi nəticələr14:15Netanyahu bütün dünyanı xaosa sürükləyir - Ömər Çelik14:08Zaqatala və Qax silkələnir21:32Şirvanda ev yanıb09:21Bizim Rusiyanın alyansı təhdid etdiyi istiqamətində düşüncəmiz var - NATO toplanır09:11İstambulda səsələr yenidən sayılacaq - Qərar16:50Hindistan Pakistan arasında müharibə gedir - Ölənlər var16:44Sərnişin avtobusu mağazaya girdi – Foto11:53Sərkisyan Tərtərin Çardaqlı kəndinə gəldi - Meydan oxudu11:05Biz sizin axmaq olacağınız anı gözləyirik - Ukraynanın məhv planı10:54Hərdən elə olurdu ki, anamın üzünü görmürdüm - 9 universitetin arzuladığı azərbaycanlı10:45"Cavad xan"-ın rejissoru Rövşən Almuradlı dayanacaqda keçindi10:38Azərbaycan Xalq Hərəkatında xoşagəlməz olay.. - Video10:38Azərbaycan Xalq Hərəkatında xoşagəlməz olay.. - Video09:22Əxlaqsız videoların yayılması təsadüfi deyil: evimizin altında 12 əxlaqsızlıq yuvası var – Politoloq09:04Hər gün şəhid qanı bunlara görəmi axıdırıq?.. Kimin qeyrəti varsa...- Flora Kərimova21:12Bəzi qüvvələr müstəqilliyi demokratiyaya qurban verməyə hazırdır - Sərdar Cəlaloğlu18:55İspaniyada azərbaycanlılar ermənilərə etiraz etdi - Təxribat18:37Azərbaycanda terrorbaşı Öcalan gündəmə gətirilir? - 30 il sonra17:56Rusiya HDD Xəzərdə genişmiqyaslı əməliyyata başlayır17:47Əxlaqsızlığı təbliğ edən videonu yayanlar 2 il müddətinə həbs edilə bilər12:27Bu gündən sosial müavinətlər artırılır - ƏƏSMN12:18Ukraynada seçki ikinci tura keçə bilər - MSK11:57Yunanıstan Xİ naziri Kolumbiya Universitetində mühazirə oxuyacaq11:44CHP-li Əkrəm İmamoğlu İstanbulda AKP-li Binəli Yıldırımı yendi - YSQ11:34Azərbaycan qadınının imicinə xələl gətirilib - Açıqlama11:34Azərbaycan qadınının imicinə xələl gətirilib - Açıqlama11:34Azərbaycan qadınının imicinə xələl gətirilib - Açıqlama11:24Rus milyarder Almaniyada təyyarə qəzasında həlak oldu - Video20:54İcra başçısının maşını da "başçıdır": Qırmızıda keçməkdə - Video20:45Paytaxtın bu hissəsində su olmayacaq - Azərsu ASC20:40Türkiyə Silahlı Qüvvələri Suriya ilə sərhəddi bərkidir20:36Türkiyədə ilkin nəticələr açıqlanır15:17“Diqlas”dakı sahibkarlara 8.5 milyon manatlıq güzəştli kredit təklif edildi15:07Seçki məntəqəsində dava olub - Ukraynada...12:51Taliban Əfqanıstan ordusunun silah-sursatını ələ keçirdi12:46Venesuela da Azərbaycan kimi növbəti dəfə...– Rəsmi açıqlama18:38Bakıda əcnəbini qarət edən qrup ələ keçirildi18:28Allahşükür Paşazadə Ramzan Kadırovla görüşüb - FOTO18:03ABŞ Britaniyanı da çökdürməkdə qərarlıdır: Breksiti gözləyirik... - Con Bolton17:52ABŞ Tiflisin Rusiya ilə sərhəddə yeni kazino tikməsindən narahatlığını bildirdi - Bu...17:41Azərbaycanlıların qanlı 31 mart soyqırımı ilə bağlı...- Bəyanat15:47Məxfi əlaqə sistemlərini türk həmkarlarımız quraşdırıb - Poroşenko14:04Əliyev-Paşinyan görüşünün nəticələri... - PA rəsmisi açıqladı13:55Narkotik ticarətçisi saxlanıldı - 11,1 kq-lıq malla...13:50Rusiya Orta Asiya respublikalarına xəbərdarlıq etdi: İŞİD gəlir - Rusiya DİN13:43Elçin Quliyev "Qazax" sərhəd xidmətçiləriylə görüşdü - Foto
BÜTÜN XƏBƏRLƏR

«    Sentyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 

“Oğlanı qıza çevirmək daha asandır”

12 okt 2016, 19:18   
“Oğlanı qıza çevirmək daha asandır”

Bu yaxınlarda Azərbaycanda ilk dəfə 12 yaşlı hermafroditizim xəstəsi olan bir uşağın plastik əməliyyatla cinsiyyətinin dəyişdirildiyi məlumatı yayıldı. Hermafroditizim deyilən xəstəlik nədir? Azərbaycanda bu əməliyyat necə aparılır?

Altun.az xəbər verir ki, bu sualları Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun urologiya kafedrasının professoru Eldar Hüseynov cavablandırıb.

-Eldar həkim, əvvəlcə, hermafroditizim anlayışı haqda danışardız.

-Hermafroditizm cinsi inkişafın anadangəlmə qüsurudur. Məlumdur ki, embrional inkişafın 2-ci ayında döl ikicinsli olur. Burada həm kişi, həm qadın cinsinə aid elementlər mövcuddur. Qadına aid olan Müller axarından çıxan üzvlər - uşaqlıq, uşaqlıq yolu, yumutalıqlar, Volf axacağından isə kişiyə aid xayalar, cinsiyyət üzvü, toxum ciyəsi və sair elementlər formalaşır. Hamiləlik davam etdikcə kariotipə uyğun olaraq (kişi cinsində XY, qadında XX) oğlanda kişi cinsinə aid elementlər inkişaf edir, qadına aid olanlar isə reduksiya olunur, yəni sorulur.

Oğlanların cinsi formalaşmasında xayaların ifraz etdiyi testosteronun böyük rolu var. Qızlarda isə bu proses əksinə inkişaf edir.

-Bu xəstəlik və ya qüsur necə əmələ gəlir?

-İnkişaf mərhələsində genin mutasiyası, müxtəlif embriotoksiki faktorların təsiri nəticəsində, yaxud hamilə qadının hormonal balansının əhəmiyyətli dərəcədə patoloji dəyişikliyi ilə əlaqədar cinsin formalaşması pozulur, bu səbəbdən döldə hər iki cinsə aid elementlər qalır ki, bu da hermafroditizmin müxtəlif formalarinin yaranmasına gətirib çıxarır.

Döl nə qədər tez teratogen təsirə məruz qalırsa, bu şəraitdə formalaşmış orqanizmdə onun cinsi orqanlarında interseksual cizgilər bir o qədər çox olur. Qeyd etmək lazımdır ki, yaxın qohum nikahlarınin anadangəlmə müxtəlif inkişaf qüsurlarinin yaranmasında rolu əhəmiyyət kəsb edir. Digər tərəfdən, hamilə qalmaq üçün müxtəlif hormonal dərmanların qəbulu da cinsin formalaşmasını poza bilər.

-Hermafroditizmin formaları haqqında nə deyərdiz?

-Bu qüsurun müxtəlif formaları var. Bunlardan həqiqi və ya “yalançı” hermafroditizmi, testikulyar feminizasiya sindromunu və sairi göstərmək olar. Qeyd etmək lazımdır ki, həqiqi forma (həm qadına, həm kişiyə aid cinsi orqanlar bərabər qaydada inkişaf edir) nadir təsadüf olunur. Klinikamızın müşahidələrində daha çox testikulyar feminizasiya, yalançı kişi və qadın hermafrodizm formaları ilə rastlaşmışıq. Bu xəstələrin diaqnostikasında genetik, hormonal analizlərin aparılması cinsin təyinində vacib rol oynayır.

Sekso-patoloq tərəfindən pasiyentin psixo-seksual oriyentasiyasının təyini mütləq aparılmalıdır. Bu baxımdan cinsin korreksiyaedici plastik əməliyyatlarını cinsi yetişkənlik dövründə (14-16 yaşında) aparmaq daha məqsədəuyğundur.

-Həkim, ümumiyyətlə cins dəyişkənliyini vacib edən tibbi-patoloji hallar hansılardır?

-İnsan ya kişi, ya qadın doğulur və cəmiyyətdə özünə layiq yer tutur. Bir də var ikicinsli olur, bu zaman cəmiyyət onun yaşayışına maneçilik törədir. Belə insan özü də özünü tanımır ki, mən kiməm... Həmin xəstələrdə korreksiyaedici əməliyyatlar aparılmalıdır ki, onlar həyatlarını rahat yaşasınlar. Çünki bu insanlar cəmiyyətdə özlərinə yer tapa bilmirlər. Bəzən bu cür xəstəliyin çarəsindən xəbərsiz olur və intihara cəhd edirlər. İntihar yolu seçən gənclər arasında belə xəstələr müəyyən faiz təşkil edir. Onlar çıxış yolunu intiharda görürlər.

-Hermafroditizm əməliyyatı zamanı praktiki mənada nə edilir? Əməliyyatla bu problemi tam aradan qaldırmaq olurmu?

-Bütün dünyada belə xəstəliyin cinsi korreksiyası aparılır. İlk olaraq xəstənin cinsiyyətinin qadına və ya kişiyə aid olduğunu müəyyənləşdirmək üçün xəstənin bütün daxili üzvləri yoxlanılır. Əsas məsələ həmin xəstənin özünü hansı cinsə aid etməsidir. Bununla xəstənin qadın, yoxsa kişi olduğu sualına cavab tapılır. Çünki cinsin korreksiyasının düzgün aparılmaması ağır fəsadlara gətirib çıxara bilər.

Daha sonra kariotip, hormonal balans müəyyən edilir. Həmin şəxsin psixo-seksual oriyentasiyası sekso-patoloq tərəfindən təyin olunur, xəstələrlə söhbət aparılır. Bütün bu müayinələr başa çatdıqdan sonra əmin oluruq ki, bu şəxsdən kişi və yaxud qadın cinsi yaratmalıyıq... Korreksiya aparılır, cinsi dəyişiklik başa çatdırılır.

-Eldar həkim, əməliyyat bitdikdən sonra həmin şəxsin cinsi dəyişkənliyi hansı müddətə kimi tamamlanır? Bu cür xəstələr nəzarətdə saxlanılırmı?

-Hansı cins üçün dəyişkənlik ediriksə, həmin şəxsdə digər cinsiyyət orqanları çıxarılır. Bu xəstələr uzun müddət, təxminən 1-2 il dispanser nəzarətində saxlanılır, müvafiq hormonoterapiya aparılır. Klinikamızda korreksiyaedici əməliyyatların əksəriyyətndə qadın cinsi formalaşdırılıb. Onların böyük əksəriyyəti ailə qurublar.

-Hansı daha çətindir: qadının kişiyə çevrilməsi, yoxsa əksinə?

-Hər iki cinsi yaratmaq üçün müəyyən mərhələlər var. Amma qadın cinsini yaratmaq daha rahat olur.

-Neçə hermafroditizim əməliyyatı etmisiniz?

-Klinikamızın nəzarəti altında 1997 ildən başlayaraq hazırki müddətəcən hermafroditizmlə əlaqədar 40-dan çox cinsin korreksiyası əməliyyatı aparmışıq. Son əməliyyat bu ilin sentyabr ayında icra olunub. Respublikamızın digər ixtisaslaşdırılmış klinikalarında da belə əməliyyatlar aparılır.

-İlk dəfə nə zaman hermofroditizim əməliyyat etmisiniz?

-1997-ci ildə. Yaxın qohum nikahından olan iki yeniyetmə bacıda hermafroditizmin testikulyar feminizasiya forması təyin olundu və korreksiyaedici əməliyyat aparıldı. 2002-ci ildə Moskva şəhərində nəşr olunan “Urologiya” jurnalında hermafroditizmə həsr olunmuş böyük bir məqalə dərc olundu, 2004 ildə Akademik Mircavad Cavadzadə ilə nəşr etdiyimiz “Uşaqlarda sidik yollarında aparılan rekonstruktiv-plastik əməliyyatlar” adlı monoqrafiyada V fəsil hermafroditizmə həsr olunmuşdu.

-Hermafroditizim əməliyyat edilən insanların anonimliyi qorunurmu?

-Əlbəttə, onların üzlərini tibbi məqalələrdə, mətbuatda göstərmək və haqlarında məlumat vermək qətiyyən olmaz.

-Bu əməliyyat üçün yaş müddəti varmı?

-Bu əməliyyatların cinsi yetişkənlik dövründə, yəni xəstənin psixo-seksual oriyentasiyası təyin olunandan sonra aparılması göstərişlidir. Lakin bizə müraciət edən 27 yaşlı bir xanımın üzərində də bu cür əməliyyat etmişik. O hər iki cinsiyyət orqanın daşıyıcısi idi. Biz onun üzərində bu əməliyyatı apardıq və həyatına qadın kimi davam etdi.

-Bu əməliyyat neçə saat çəkir?

-2-3 saat arası bu korreksiya əməliyyatı davam edir.

-Sizcə, insanın öz cinsini dəyişməsi onun özünün azad istəyinə buraxılmalıdırmı?

-Bəli. Çünki insan bu problemin həll yolunu tapdıqda özünü rahat hiss edir. Bu xəstəlik ağır sosial problemdir. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə həmin şəxs hansı cinsdən olacağını artıq dərk edir, bu da onlarda böyük ruh yüksəkliyi, həyata maraq artır.

-Hermafroditizim xəstələrinin sayı artıbmı?

-Bu, hər gün rast gəlinən xəstəlik deyil. Qeyd etdiyim kimi, sonuncu dəfə ötən ay korreksiya əməliyyatı aparmışam. Ondan qabaq isə 3 il əvvəl belə əməliyyat olub. Bəzən bir ildə 3-4 belə xəstə müraciət edir.

-Bu xəstəlik nə zaman aşkarlanır?

-Bəzi qız uşaqlarında qasıq yırtığı ilə əlaqədar əməliyyat zamanı yırtıq kisəsindən kişi xayası aşkarlanır və sonrakı müayinə zamanı hermafroditizimin başqa əməliyyatları da üzə çıxır. Ultrasonoqrafiya zamanı qız uşaqlarında daxili cinsi orqanların aşkarlanmaması (uşaqlıq, yumurtalıqlar) bu xəstəliyin olduğuna dəlalət edir. Həmçinin həddi-buluğa çatmış qızlarda menstruasiya pozğunluqları zamanı müayinə olunarkən uşaqlığının və yumutlalığın olmaması hermafroditizm xəstəliyini təsdiq edir.

-Bu cür xəstələr sizin hermafroditizim korreksiyası əməliyyatı mütəxəssisi olmanız barədə məlumatı haradan əldə edirlər?

-Bu əməliyyat barədə heç bir reklam aparılmır. Xəstəlik aşkarlananda digər mütəxəssislər onları klinikamıza yönləndirirlər.

-Həkim, oğlan uşaqlarını əzizləmək onların psixologiyasına təsir edirmi?

-Oğlan uşaqlarını qız uşaqları kimi əzizləmək, dirnaqlarına rəng çəkmək məsləhət deyil. Oğlan uşağını kişi kimi böyütmək lazımdır. Yoxsa "incə" münasibət gələcəkdə onlar psixo-seksual oriyentasiyasına mənfi təsir edə bilər. Bu məsələdə analar çox diqqətli olmalıdırlar.

-Yaxın günlərdə mətbuatda hermafroditizim əməliyyatını ilk dəfə bir cavan həkimin etdiyi xəbəri yayıldı. Buna münasibətiniz?

-Əslində belə əməliyyatları cavan həkimlərin etməsi xəbəri sevindircidir. Amma Azərbaycanda ilk dəfə bu əməliyyatı məhz o həkimin aparması kimi sensasiya xarakterli məlumat həqiqətə uyğun deyil. Bəzi mətbuat nümayəndələri bu cür xəbəri araşdırmadan yayır. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, klinikamızda son 23 ildə 40-a yaxın belə əməliyyat etmişəm.

-Bu cür xəstəliklə bağlı cəmiyyətin maarifləndirilməsinə ehtiyacı varmı?

-Əlbəttə... Bir dəfə bir çobanın uşağı hermafroditizim xəstəsi idi. Atası deyirdi ki, o, çobandır, ikicinsli qalsın, əməliyyata heç bir ehtiyac yoxdur. Halbuki valideyn düşünməlidir ki, bir müddət sonra övladının hissləri yaranacaq və o, psixoloji stress keçirəcək. Bu cür insanlar hansı cinsdən olduqlarını mütləq bilməlidirlər.
OXŞAR MÖVZULAR